معنايى براى آشكار كردن امر الهى ؛ يعنى عيب و ايراد وارد كردن به الهه‌هاى مشركان و بدگويى از آنها است . چنان كه ابن شهر آشوب در مناقب مىگويد : روايت شده است كه وقتى اين آيهء شريفهء نازل شد : « وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ » ؛ ( يعنى بعد از اين مرحله ) ، آن حضرت روزى بر بالاى صفا ايستاد و فرياد زد : يك خبر مهم ! قريشيان در اطرافش جمع شدند و گفتند : تو را چه شده است ؟ فرمود : اگر به شما خبر دهم كه دشمنى امشب يا فردا صبح به شما حمله مىكند ، مرا تصديق مىكنيد ؟ گفتند : بله . فرمود : من ترسانندهء شما از عذابى دردناك هستم . ( 1 ) قتاده مىگويد : سپس وى خطبه خواند و فرمود : اى مردم ، رهبر و پيشرو به اهلش دروغ نمىگويد و اگر دروغگو هم باشم ، هرآينه به شما دروغ نمىگويم . قسم به خدايى كه هيچ پروردگار جز او نيست ، من رسول خدا به سوى شما به طور خاص و به سوى تمام مردم به طور عام هستم . به خدا قسم كه شما مىميريد چنان كه مىخوابيد و بعد از مرگ برانگيخته مىشويد ، چنان كه از خواب بيدار مىشويد و محاسبه مىشويد ، چنان كه عمل مىكنيد و در مقابل كارهاى نيك پاداش داده مىشويد و در مقابل كارهاى زشت عذاب مىشويد و بهشت و جهنم ابدى هستند و شما اوّلين كسانى هستيد كه انذار شده‌ايد . « 1 » اين جملهء اخير از اين خطبه بر صفا به ما كمك مىكند كه بگوييم : اين اولين خطبهء آن حضرت بوده است كه بعد از آن خطبهء « ابطح » و سپس خطبهء « حجر » در ايام موسم حج ايراد شده است و شايد همين وجه ، جمع عاقلانه بين اين سه خطبه باشد . ( 2 ) مقتسمين چه كسانى هستند ؟ گويى ما در آنچه كه شيخ طوسى و سپس طبرسى در تفسيرهايشان از ابن عباس و مقاتل نقل كرده‌اند به اين نكته پى مىبريم كه اعمال مقتسمين چگونه بوده است ؛ مقاتل در مورد قول خداوند متعال كه مىفرمايد : « كَما أَنْزَلْنا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ » « 2 » ؛ همان گونه كه بر قسمت كنندگان نازل كرديم . همانا كه قرآن را تقسيم كردند ، مىگويد : آنها كسانى بودند كه راه‌هاى مكه را بين خويش تقسيم كردند تا از تماس با رسول الله صلّى اللّه عليه و آله و ايمان به او جلوگيرى كنند .

--> ( 1 ) . مناقب آل ابى طالب ، ج 1 ، ص 46 - 47 . ( 2 ) . حجر ( 15 ) ، 90 - 91 .